Trudności z koncentracją uwagi

Dodane przez dnia Wrzesień 7, 2013 w artykuły | 0 comments

Trudności z koncentracją uwagi

 

Trudności z koncentracją uwagi

(streszczenie fragmentu książki Helmuta Weyhretera „Trudności z koncentracją uwagi”)

Koncentracja uwagi to umiejętność skupiania uwagi na ściśle określonych, dokładnie opisanych zagadnieniach. Można ją porównać do wiązki światła padającej z reflektora na jakiś wycinek rzeczywistości.

Koncentracja oznacza skierowanie energii na jakieś zagadnienie i jego intensywne opracowanie, ma zatem wiele wspólnego z umiejętnością celowego napięcia i wyboru.

Trudnościom w koncentracji często towarzyszy brak wytrwałości. Dla wielu dzieci problemem jest również spełnianie wymagań otoczenia – nie są gotowe do podjęcia wyzwań, zwłaszcza tych, przy których istnieje prawdopodobieństwo porażki.

Dwa typy zaburzeń koncentracji uwagi:

  • typ aktywno – impulsywny – mało czasu poświęcają na zapoznanie się z materiałem i planowaniem działania, popełniają dużo błędów, łatwo ulegają rozproszeniu i frustracji, często zapominają, występują reakcje przedwczesne, mała wytrwałość, brak gotowości do ponoszenia odpowiedzialności.

  • typ pasywny z „zespołem niebieskich migdałów” – dzieci powolne i zamyślone, potrzebują dużo czasu na rozpoczęcie pracy, nie mieszczą się w wyznaczonym czasie, nie skupiają się na jednym zadaniu, ich uwaga „odpływa”.

Przyczyny:

W obecnej rzeczywistości dzieci nie uczą się wysiłku i czekania na zaspokojenie potrzeb, a te umiejętności liczą się w szkole. Pod wpływem różnorodności oferowanych dóbr i ich codziennej konsumpcji może powstać wrażenie dostępności wszystkiego, nie wymagającej żadnego wysiłku. Pożytek z posiadanych przedmiotów często jest niewspółmiernie mały w stosunku do ich wartości materialnej. Dzieci wyrastają wśród dorosłych, dla których celem życia stała się konsumpcja, ciągłe poszukiwanie nowości, przyjemności, radości. Bogata podaż powoduje, że dzieciom trudno jest związać się z czymś na dłużej. Mają mało spokoju i odczuwają mało przymusu – niespokojny, zmienny świat nie pozostawia czasu na głębsze zajęcie się jakąkolwiek sprawą.

Dla konsumpcyjnego stylu życia charakterystyczne są różne formy zajęć, które nie wymagają wysiłku, a dostarczają przyjemności – jest to jedna z głównych przyczyn trudności w koncentracji uwagi u dzieci, bo umiejętności tej uczymy się stopniowo, usiłując rozwiązywać nowe, coraz trudniejsze zadania w życiu codziennym i zabawie. Obecnie codzienność i twórcza zabawa stają się coraz uboższe – w miejsce własnych działań i wysiłków wkraczają przeżycia z drugiej ręki, dostarczane przez media (TV, komputer).

Podejmowanie wysiłku, dokonanie czegoś samodzielnie, to dla wielu dzieci zupełnie obce pojęcia. W szkole natomiast wymagania są jasne – trzeba zajmować się przez dłuższy czas jednym zagadnieniem, często nawet nudnym.

Źródłem trudności w koncentracji uwagi są również problemy w życiu rodzinnym – gdy zagrożone jest poczucie bezpieczeństwa dziecka nie jest w stanie wykazać się ono dostateczną koncentracją i wytrwałością w zakresie wymagań szkolnych.

Rodzice mają duże oczekiwania w stosunku do osiągnięć dzieci. Obawy i oczekiwania rodziców są przyczyną ich nasilonego ingerowania w sposób uczenia się, stawiania wymagań. Jednocześnie rodzice często są niekonsekwentni w swoich działaniach i nie mają sprecyzowanych jasnych celów wychowawczych. Dzieci nie mają w dorosłych oparcia, nie otrzymują od nich wyraźnych wskazówek na temat reguł postępowania.

Rozwijanie zdolności koncentracji uwagi

(na podstawie książki Helmuta Weyhretera „Trudności z koncentracją uwagi”

oraz własnych propozycji)

Rozwijanie zdolności koncentracji uwagi obejmuje kształtowanie umiejętności i nawyków jej sprzyjających, zwiększających zdolność do wysiłku:

  • kształcenie u dziecka umiejętności czekania na zaspokojenie jego potrzeb (rozwijanie umiejętności odraczania gratyfikacji).

  • redukcja pasywnych sposobów spędzania czasu (preferowanie zabaw aktywnych, wymagających nakładu pracy)

  • wdrażanie do obowiązków – egzekwowanie wykonania podstawowego zadania, zanim zajmie się czymś innym

  • przydzielenie kieszonkowego – będzie sprzyjać kształceniu umiejętności planowania, czekania, ponoszenia konsekwencji i odpowiedzialności za własne decyzje.

Gry i zabawy rodzinne (2-3 razy w tygodniu):

Większość gier kształtuje nawyki pożyteczne dla koncentracji uwagi – umiejętność czekania na swoją kolej, planowania i przewidywania, wytrwania do końca gry, stosowania się do umów i obowiązujących reguł, radzenia sobie z frustracją i porażką.

Należy zaczynać od gier nie przekraczających 20-30 minut, dających dziecku szanse na uzyskanie sukcesu, które z dużym prawdopodobieństwem można będzie doprowadzić do końca; o ile dziecko będzie zmęczone, wzburzone, zniechęcone, można zrobić przerwę, ale należy starać się grę zakończyć.

Stosowanie wzmocnień pozytywnych:

  • zamiast mówić dziecku, co jest źle, pokaż mu, co zrobiło dobrze,

  • wyraź zadowolenie, w formie „osobistej pochwały” – np. „cieszę, że.. „,

  • stosuj nagrody, najlepiej w formie wspólnej z dzieckiem aktywności (np. za dodatkową pracę od poniedziałku do piątku – w sobotę lody z mamą lub wycieczka z tatą)

Regularność ćwiczeń:

  • lepiej wykonywać ćwiczenia nawet krótko, ale codziennie (od poniedziałku do piątku),

  • dodatkowe ćwiczenia powinny być ujęte w stałym rozkładzie dnia np. o określonej godzinie, lub „zaraz po obiedzie”, czy „przed bajką na dobranoc” .

Przykładowe ćwiczenia, gry i zabawy:

  • rozwiązywanie krzyżówek, rebusów, zadań typu: znajdź 10 szczegółów, którymi różnią się obrazki, układanie puzzli, itp.

  • zabawa w „papugę” – dorosły i dziecko powtarzają zdanie, stopniowo je rozbudowując: np.

rodzic: „Jestem dziewczynką”

dziecko: „Jestem dziewczynką, mam na imię Ola”

rodzic: „Jestem dziewczynką, mam na imię Ola, lubię cukierki czekoladowe.”

dziecko: „Jestem dziewczynką, mam na imię Ola, lubię cukierki czekoladowe, z nadzieniem truskawkowym” itd.

ćwiczenie to rozwija również pamięć bezpośrednią słuchową

  • podobnie jak wyżej – powtarzanie szeregów cyfr, wyrazów, kolorów, nazw zwierząt, słów na określoną literę itp.

  • powtarzanie szeregów cyfr, wyrazów, kolorów, nazw zwierząt, słów na określoną literę itp. ale wspak, poczynając od szeregu złożonego z 2-3 pozycji

rodzic: żółty, niebieski, czerwony

dziecko: czerwony, niebieski, żółty

rodzic: zielony, żółty, pomarańczowy niebieski

dziecko: niebieski, pomarańczowy, żółty, zielony

ćwiczenie to kształtuje również tzw. pamięć operacyjną

  • zabawa w „automatycznego pilota” – dziecko z zawiązanymi oczami musi przejść przez pokój, omijając rozłożone na dywanie przeszkody, kierując się jedynie wskazówkami rodzica: np.

zrób 2 małe kroki w przód, zatrzymaj się, obróć się w miejscu w lewo i przejdź dwa tip-topki, zatrzymaj się i obróć się w prawo…”

ćwiczenie to kształtuje dodatkowo orientację w przestrzeni

  • gry „papierowe” np. statki, kółko i krzyżyk (na 3, a w miarę nabywania umiejętności 5), państwa-miasta,

  • gry planszowe, szczególnie warcaby, szachy (rozwijają nie tylko koncentrację uwagi, ale także zdolność planowania, przewidywania) oraz „chińczyk”, który dodatkowo pozwala rozwijać tolerancję na frustrację (ciekawą modyfikacją, która przyspiesza tok gry i ćwiczy umiejętność liczenia w pamięci u młodszych dzieci, jest gra z jednoczesnym wykorzystaniem dwóch kostek)

  • zabawy typu „labirynt”, które przy okazji rozwijają grafomotorykę (rodzic może przygotować labirynty samodzielnie na kartce papieru);

  • wykreślanie w tekście np. określonych liter, słów o określonej liczbie liter, czy zawierających daną literę,

  • modyfikacja dla dzieci starszych: wykreślanie słów będących określonymi częściami mowy

  • modyfikacja „ortograficzna”: wykreślanie słów z np. „ż”, „ch” itp. , można je potem wypisać w słupku i dołączyć zasadę pisowni.

Ważne jest, aby praca z dzieckiem miała charakter zabawy, a nie „lekcji do odrobienia”. Należy pamiętać o dostosowaniu czasu zabawy do wydolności dziecka, wydłużać go stopniowo. Wiele propozycji może być realizowanych w trakcie rutynowych czynności np. wspólnego spaceru, w drodze do lub ze szkoły, czy na zakupy. Warto wykorzystywać codzienne czynności do wykonywania ćwiczeń.

Dla potrzeb PPP w Wejherowie przygotowała:

psycholog Beata Graczyk – Zając